Antibiotica in de bodem; een probleem of valt het mee?

Vormen de met mest in de bodem gebrachte antibiotica een probleem voor onze volksgezondheid?

Onze bodem wordt belast met allerlei vervuilende stoffen. Sinds enige tijd wordt tevens rekening gehouden met de mogelijkheid dat antibiotica een item zou kunnen zijn bij bodem- en watervervuiling. Recent vooronderzoek geeft aan dat er tot nu toe relatief weinig bekend is over het gedrag van antibiotica in dierlijke mest en bodems (grond/grondwater).

Om meer duidelijkheid te verkrijgen heeft SKB (Stichting Kennisontwikkeling en Kennisoverdracht Bodem) opdracht gegeven voor een pilotstudie aan een consortium met belanghebbende partijen. Het milieuadviesbureau Geofox-Lexmond is initiatiefnemer en penvoerder van dit onderzoeksproject.

Eindrapport afgerond

De Stichting Kennisontwikkeling en Kennisoverdracht Bodem (SKB) gaf in november 2008 het officiële startsein voor het onderzoeksproject “Antibiotica in de bodem”.

Eind 2009 zijn de conclusies en aanbevelingen van deze pilotstudie bekend gemaakt in het eindrapport dec 2009.

(Tevens downloadbaar de bijbehorende bijlagen: bijlage A literatuur; bijlage B GeoPearl; bijlage C resistentie; bijlage D grondwater, mest en bodem).
Tijdens het symposium BodemBreed op 24 november rapporteerde Geofox-Lexmond over de bevindingen.

De eerste onderzoeksresultaten vermoeden dat op de onderzochte bemeste akkers hogere hoeveelheden resistentiegenen voorkomen dan op naastgelegen niet bemeste referentielocaties. In mest en grond van bemeste akkers zijn lage concentraties antibiotica uit de groepen tetracyclinen, sulfonamiden en quinolonen aangetoond.

In het grondwater onder bemeste akkers en in grondwatermonsters uit het provinciaal meetnet zijn lage concentraties antibiotica aangetoond (niveau van minder dan 1 ng/l).

Het uitgevoerde onderzoek geeft onvoldoende informatie om conclusies te trekken over het al dan niet aanwezig zijn van problemen voor de gezondheid van mens en dier.

Op basis van de conclusies van de pilotstudie beveelt het consortium aan een vervolgstudie uit te voeren, gericht op het verzamelen van data (gedrag antibiotica in mest, bodem en grondwater) en het uitvoeren van onderzoek naar de mogelijke overdracht van resistentiegenen in het bodemecosysteem en vanuit de bodem op mens en dier.

Opdracht voor (vervolg)onderzoek naar Antibiotica resistentie MRSA en ESBL in de bodem
Op 30 mei 2011 heeft het Ministerie van Economische zaken, Landbouw en Innovatie mondeling aangegeven het door Geofox-Lexmond ingediende projectvoorstel voor een vervolgonderzoek te willen honoreren.

Het ministerie neemt hiermee de plaats in van het SKB die het voorstel niet kon ondersteunen daar de link met de bodem te beperkt werd geacht.

Het onderzoek kent een aantal fasen waarbij:

1) de productie en distributie van mest in kaart wordt gebracht;

2) het fijnstof van megastallen (varkens en kippen) wordt onderzocht op bacteriologisch resistent materiaal;

3) stof op akkers en in de lucht boven akkers wordt onderzocht op biologisch resistent materiaal (veld- en laboratorium onderzoek)

4) duiding van de humane risico's.

Het project heeft een looptijd van 1,5 jaar en wordt geleid door Geofox-Lexmond. Daarnaast worden werkzaamheden verricht door de Universiteit Utrecht (Institute Risks Assesment Studies), de provincie Noord-Brabant en het VU-medisch centrum.

In de klankbordgroep zitten verder vertegenwoordigers uit de intensieve veehouderij (LTO, PVVE), de dierenartsen, milieuorganisaties, de farmacie en de gezondheidszorg.

Voor meer informatie:

Jeroen Oosterwegel: 0541-585544